Jak przygotować organizację pozarządową do działania w sytuacji kryzysowej? W jaki sposób zapewnić ciągłość jej funkcjonowania, skutecznie współpracować z administracją publiczną i wykorzystywać potencjał lokalnej społeczności? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w „Vademecum odporności dla organizacji pozarządowych” – nowej publikacji przygotowanej z inicjatywy Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego. Opracowanie udostępniamy wszystkim zainteresowanym bezpłatnie w formacie PDF.

Premiera „Vademecum odporności” odbyła się podczas IV Krajowego Kongresu Współpracy Lokalnej, zorganizowanego przez FRDL w Warszawie w dniach 1–2 października 2026 r. Hasło tegorocznego Kongresu – „Praktyczne strategie na niepewne czasy” – dobrze oddaje również założenia przyświecające powstaniu publikacji.

Doświadczenia ostatnich lat, w tym pandemii, wojny w Ukrainie, kryzysów energetycznych, gwałtownych zjawisk pogodowych oraz narastających zagrożeń związanych z dezinformacją, pokazują, że odporności lokalnych wspólnot nie można sprowadzać wyłącznie do sprawności instytucji publicznych i skuteczności procedur zarządzania kryzysowego. Jej istotnym fundamentem pozostaje kapitał obywatelski – zdolność mieszkańców do współdziałania, wzajemne zaufanie oraz aktywność organizacji społecznych.

To właśnie przekonanie stało się punktem wyjścia dla inicjatywy Fundacji. Chcieliśmy stworzyć narzędzie, które pomoże organizacjom pozarządowym nie tylko lepiej przygotować się do sytuacji zagrożenia, lecz także świadomie uczestniczyć w budowaniu odporności swoich społeczności. Organizacje społeczne dysponują bowiem zasobami szczególnie istotnymi w sytuacjach kryzysowych: znajomością lokalnych potrzeb, doświadczeniem w mobilizowaniu mieszkańców oraz umiejętnością organizowania współpracy i pomocy.

„Vademecum odporności” ma przede wszystkim wymiar praktyczny. Nie jest jedynie opracowaniem przedstawiającym współczesne zagrożenia, ale zbiorem narzędzi, które mogą zostać wykorzystane w codziennej działalności organizacji pozarządowych. Zawiera między innymi procedury postępowania, listy kontrolne, formularze, schematy działania oraz wzory dokumentów. Obejmują one zagadnienia związane z zachowaniem ciągłości działania organizacji, przygotowaniem i prowadzeniem ćwiczeń, komunikacją kryzysową, przeciwdziałaniem dezinformacji, współpracą z wolontariuszami oraz relacjami z administracją publiczną.

Publikacja została pomyślana w taki sposób, aby mogły z niej korzystać zarówno duże organizacje społeczne, jak i niewielkie lokalne stowarzyszenia czy fundacje. Poszczególne rozwiązania można dobierać i dostosowywać do charakteru działalności, dostępnych zasobów oraz rzeczywistych potrzeb organizacji.

Opracowanie powstało na zlecenie FRDL dzięki pracy zespołu ekspertów Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, pod kierunkiem prof. dr hab. Ireny Lipowicz. Autorami „Vademecum odporności” są dr Kamil Czaplicki i radca prawny Maciej Witwer.

Oddając publikację do Państwa dyspozycji, zachęcamy nie tylko do jej lektury, ale przede wszystkim do korzystania z zawartych w niej rozwiązań. Wzmacnianie odporności powinno rozpoczynać się na długo przed wystąpieniem zagrożenia. Wymaga rozpoznania własnych zasobów, przygotowania odpowiednich procedur oraz budowania trwałych relacji współpracy pomiędzy organizacjami społecznymi, mieszkańcami i instytucjami samorządowymi.

„Vademecum odporności dla organizacji pozarządowych” jest dostępne bezpłatnie w wersji elektronicznej. Pełną publikację w formacie PDF można pobrać poniżej.

To jednak nie koniec naszej pracy nad zagadnieniem odporności lokalnej. W najbliższym czasie zaprezentujemy Państwu również towarzyszącą „Vademecum” diagnozę poświęconą budowaniu odporności lokalnych wspólnot.

Zachęcamy do śledzenia kolejnych publikacji i inicjatyw Centrum Ekspertyzy Lokalnej FRDL. 

 

Opracowanie „Vademecum odporności” udostępniamy wszystkim zainteresowanym bezpłatnie w formacie PDF - POBIERZ