Metodologia Rankingu Gmin Województwa Mazowieckiego prezentuje główne założenia oraz sposób tworzenia rankingu. Dokument szczegółowo wyjaśnia poszczególne wskaźniki oraz mechanizmy wyliczania wskaźnika syntetycznego.

Założenia rankingów

Założenia odnoszą się nie tylko do merytoryki Rankingu (zasad kształtowania zmiennych, kategorii wyróżniania gmin), lecz również przekazu idącego do gmin i mediów, a także charakteru Gali, który chcielibyśmy kształtować. 

  • Otwartość i inkluzywność – w Rankingu biorą udział wszystkie gminy z województwa poza miastami na prawach powiatu (z wyjątkiem województwa śląskiego). Skala wojewódzka Rankingu umożliwia poświęcenie uwagi gminom na peryferiach regionu, które zwykle nie mają szans wyróżnić się w podobnych inicjatywach o zasięgu ogólnokrajowym;
  • Profesjonalny obiektywizm oparty na oficjalnych danych – podstawowym źródłem danych są bazy statystyki publicznej, w których znajdują się m.in. informacje sprawozdawane co roku przez JST. Wykorzystane są też inne dane dostępne publicznie, np. Ministerstwa Finansów, czy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Zestaw wskaźników został opracowany przez doświadczone kadry ekspertów FRDL we współpracy z Głównym Urzędem Statystycznym. Wskaźniki cząstkowe oraz wskaźniki syntetyczne obliczył Główny Urząd Statystyczny;
  • Zrozumiałość i prostota – na zagregowany wskaźnik rankingowy składa się ograniczona liczba wskaźników cząstkowych/cech/zmiennych odnoszących się bezpośrednio do jakości warunków życia i kształtujących je polityk rozwojowych w gminach. Celem jest utrzymanie zrozumiałości kryteriów dla wszystkich adresatów Rankingu. Jednocześnie, biorąc pod uwagę wysoki priorytet tego założenia oraz pierwiastek subiektywności towarzyszący każdej inicjatywie rankingowej, dopuszcza się akceptację dla ograniczonych niedoskonałości metodologicznych;
  • Apolityczność i orientacja na wspieranie wysokiej kultury samorządności obywatelskiej – założenie leżące u podstaw misji Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej i kształtujące jeden z najważniejszych celów Rankingu, jakim jest integracja środowiska samorządowego, otoczenia instytucji, mediów i in. wokół wzmacniania potencjału wszystkich JST w misji kształtowania jak najlepszych warunków życia dla wszystkich mieszkańców gmin.

Założenia metodologiczne

Głównym założeniem analizy jest porównanie gmin i uporządkowanie ich w sposób liniowy ze względu na poziom badanego zjawiska, tj. poziomu rozwoju. Porównania gmin dokonano uwzględniając dostępny zbiór zmiennych diagnostycznych charakteryzujących zmienną opisywaną, której nie można badać i oceniać wprost. Do sumarycznego opisania poziomu rozwoju gmin wykorzystano zmienne syntetyczne (taksonomiczne mierniki rozwoju). Prezentowane założenia metodologiczne zostały wypracowane przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej w konsultacji z Głównym Urzędem Statystycznym.

Dobór zmiennych diagnostycznych

Zastosowana metoda doboru zmiennych diagnostycznych uwzględnia podejście zarówno merytoryczne, jak i formalne. W pierwszym etapie wybrane zostały zmienne diagnostyczne opisujące poziom rozwoju gmin w 4 obszarach: ekonomicznym, społecznym, środowiskowym oraz administracji i praktyk zarządzania. Ważnym kryterium doboru zmiennych na tym etapie była również dostępność danych w bazach danych GUS lub możliwość ich pozyskania ze źródeł zewnętrznych. Następnie dla tak przygotowanego zestawu zmiennych przeprowadzono testy statystyczne, które pozwoliły na formalne zawężenie listy wskaźników do 25 zmiennych.
 

Zastosowana metoda doboru zmiennych diagnostycznych uwzględnia podejście merytoryczne. Dzięki analizie merytorycznej uzyskano listę zmiennych diagnostycznych opisujących poziom rozwoju gmin w oparciu o zasadę zrównoważonego rozwoju. Drugim kryterium doboru zmiennych była dostępność danych w bazach danych GUS lub możliwość ich pozyskania ze źródeł zewnętrznych.

Uwzględniając powyższy kontekst Ranking premiuje gminy o największym potencjale w sferze gospodarczej, społecznej, środowiskowej i przestrzennej (rozwój zrównoważony).

Lista wskaźników, wpływających na pozycję w Rankingu:

Rozwój ekonomiczny:
1. Średnioroczne dochody własne budżetów gmin na 1 mieszkańca w latach 2022–2024 (zł);
2. Zmiana udziału dochodów własnych budżetów gmin w dochodach ogółem (2024/2023; 
p. proc.);
3. Średnioroczne wydatki inwestycyjne budżetów gmin na 1 mieszkańca w latach 2022–2024 (zł);
4. Średnioroczny wskaźnik zadłużenia budżetów gmin w latach 2022–2024 (%);
5. Wynik operacyjny gmin po spłacie rat kapitału (bez wydatków zmniejszających dług) 
na 1 mieszkańca w 2024 r. (zł);
6. Średnioroczne środki z Unii Europejskiej i innych źródeł niepodlegające zwrotowi 
na finansowanie programów i projektów unijnych stanowiące dochód budżetów gmin 
na 1 mieszkańca w latach 2022–2024 (zł);
7. Liczba osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą zarejestrowanych 
w rejestrze REGON na 100 osób w wieku produkcyjnym w 2024 r. (os.);
8. Zmiana liczby podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON (2024/2023; %);
9. Liczba wydanych decyzji o pozwoleniu na budowę oraz przyjętych zgłoszeń budowy 
z projektem budowlanym nowych obiektów budowlanych na 1000 ludności w 2024 r. (szt.).

Rozwój społeczny:
10. Zmiana liczby ludności (2024/2023; %);
11. Ludność w wieku przedprodukcyjnym na 100 osób w wieku poprodukcyjnym w 2024 r. (os.);
12. Średni wynik egzaminu ósmoklasisty z matematyki w szkołach podstawowych dla dzieci 
i młodzieży w 2024 r. (%);
13. Wydatki budżetów gmin na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego (z wyłączeniem wydatków inwestycyjnych) na 1 mieszkańca w 2024 r. (zł);
14. Liczba miejsc w żłobkach (łącznie z klubami dziecięcymi) na 1000 dzieci w wieku do 3 lat 
w 2024 r. (msc.);
15. Dzieci w wieku 3–5 lat objęte wychowaniem przedszkolnym na 1000 dzieci w danej grupie wieku w 2024 r. (os.);
16. Beneficjenci środowiskowej pomocy społecznej na 10 tys. ludności w 2024 r. (os.);
17. Apteki ogólnodostępne na 1000 ludności w 2024 r. (szt.);
18. Udział środków przekazanych organizacjom pozarządowym i innym podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego w wydatkach bieżących budżetów gmin w 2024 r. (%);
19. Liczba złożonych wniosków w ramach inicjatywy lokalnej na 1000 ludności w 2024 r. (szt.). 

Ochrona środowiska:
20. Wydatki budżetów gmin na ochronę powietrza atmosferycznego i klimatu na 1 mieszkańca w 2024 r. (zł);
21. Udział odpadów zebranych selektywnie w zebranych odpadów komunalnych ogółem w 2024 r. (%);
22. Liczba koszy na śmieci na 1000 ludności w 2024 r. (szt.);
23. Długość dróg dla rowerów na 100 km² powierzchni w 2024 r. (km).

Rozwój administracji i praktyk zarządzania:
24. Udział wydatków bieżących budżetów gmin na administrację publiczną w wydatkach ogółem 
w 2024 r. (%);
Udział nakładów na szkolenia pracowników urzędów rad gmin i urzędów gmin oraz wspólną obsługę JST w wydatkach bieżących budżetów gmin na administrację publiczną w 2024 r. (%).
 


Pełny opis metodologii znajdziecie Państwo poniżej.